Londen – VE Day / V-dag (1945)

Victory in Europe Day (V-dag in het Nederlands) is natuurlijk niet een typisch Londens feest of een exclusief Engelse aangelegenheid. Het markeert het einde van de Tweede Wereldoorlog. Op 7 mei 1945 werd de capitulatie van het gehele Duitse leger in Reims getekend door generaal Alfred Jodl.

Krantenkoppen: ‘Vrijheid’ (links) en ‘Duitsland kapt ermee’ (rechts) (screenshots)
_107298888_crowdscelebratingveday.jpg
VE Day in Londen

De volgende dag, 8 mei, was het nieuws algemeen bekend in Europa. In Londen liep de bevolking massaal uit en dromde samen voor Buckingham Palace waar premier Winston Churchill op het balkon toegejuicht werd, tesamen met de de Britse koninklijke familie.

londen 02
8 mei 1945, het balkon van Buckingham Palace – Links: kroonprinses Elizabeth, Winston Churchill en koning George VI / Rechts: kroonprinses Elizabeth, koningin Elizabeth, Winston Churchill, koning George VI en prinses Margaret (screenshots)
8 mei 1945 – Links: Mensen dansen op straat in Londen / Rechts: Grote drukte voor de hekken van Buckingham Palace tijdens de balkonscène (screenshots)
8 mei 1945 – Links: Winston Chuchill zwaait naar de toegestroomde menigte / Rechts: Winston Churchill (hier op de rug gezien) toast op de overwinning in Whitehall (screenshots)

In sommige landen werd de bevrijding eerder gevierd, zoals Nederland en Denemarken (5 mei) of later, zoals in Rusland (9 mei), maar feest was het!

Feestelijkheden zijn in verband met de corona-crisis voornamelijk online. Zo zal bijvoorbeeld de RAF Association, een liefdadigheidsorganisatie, vanaf 10.00 uur een programma via zijn Facebook-pagina aanbieden, zoals een licht fitness-programma, een quiz en een singalong.

Links: Tommy-beeldje / Rechts: Vlag VE Day (beiden: Royal British Legion Industries)

De Royal British Legion Industries viert het met een veelheid aan koopwaar, zoals vlaggen, vlaggetjes, vlaglijnen, stickers, Tommy-beeldjes (verpersoonlijking van de Britse soldaat), t-shirts, speldjes en bierglazen. De organisatie vraagt om op deze dag de speciale vlaggen te laten wapperen, of de beeldjes voor het raam te zetten en de ramen vol te plakken met stickers.

De vlag

City of London vlag
Vlag van The City of London

Omdat Londen een grote rol speelde in de Tweede Wereldoorlog vandaag de vlag van Engelands hoofdstad. Strikt genomen heeft Londen twee vlaggen: één (onofficieel!) voor Greater London, afgeleid van het inmiddels afgeschafte wapen van de Greater Coucil of London en één voor The City of London. Die laatste wappert vandaag.

londen 01
V.l.n.r.: Het voormalige wapen van de Greater Coucil of London / Onofficiële vlag van Greater London / Vlag van Engeland

De vlag is vrijwel gelijk aan die van Engeland: een wit veld met een St. George’s cross (Sint Joriskruis) in rood. Het enige verschil is dat de vlag van Londen een rood zwaard heeft in het kanton. Het zwaard zou terug te voeren zijn op de beschermheilige van Londen, de heilige Paulus, die door het zwaard onthoofd werd.
De Engelse vlag is al heel oud en gaat in ieder geval terug tot de 13e eeuw. Het is een van de drie vlaggen die over elkaar heen gelegd de vlag van het Verenigd koninkrijk vormen, de Union Flag of Union Jack.

Union Flag of Union Jack, de vlag van het Verenigd Koninkrijk

Vlag van de Lord Mayor

Vlag van de Lord Mayor of London

De ceremoniële burgemeester van London (The Lord Mayor) voert zijn eigen vlag en de basis daarvan is de vlag van de City of London. In het midden over het kruis heen is het wapen van de City of London geplaatst.
De vlag van de Lord Mayor is te zien bij Mansion House, de officiële residentie, soms ook bij de Guild Hall.
De ceremoniële functie bestaat al sinds 1189 en de huidige Lord Mayor, Vincent Keaveny, is sinds 13 november 2021 de 693e op deze post.

Vincent Keaveny (1965), de 693e Lord Mayor of London, wuift het publiek toe vanuit zijn gouden galakoets uit 1711 (screenshot)

Het wapen gaat al zeker sinds de 14e eeuw mee, maar werd toen nog geflankeerd door twee leeuwen als schildhouders. Sinds minimaal 1633 zijn die veranderd in twee draken.

Wapen van The City of London

De officiële beschrijving luidt als volgt:
Het schild is van zilver (wit), gekwartierd door een kruis van keel (rood) met in het eerste kwartier een opwaarts staand zwaard van keel (rood).
Het helmteken (kuif) staat op de rand van het schild, het bestaat uit een linker zilveren (witte) drakenvleugel met daarop in keel (rood) een kruis.
De schildhouders staan aan beide zijden van het schild, zijn van zilver (wit) en hebben aan de onderkanten van de vleugels een kruis van keel (rood).
De draken staan op een lint met daarop het motto: Domine Dirige Nos (Heer, leid ons).

Het complete wapen is sinds 30 april 1957 toegekend door het College of Arms, het wapen solo (dus alleen het schild) is merkwaardig genoeg nooit officieel vastgelegd door dit college.

Keulen – Stapelrecht (1259)

Op 7 mei 1259 verleende aartsbisschop Konrad von Hochstaden aan Keulen stapelrecht. In de Middeleeuwen was dit een belangrijk recht voor steden. Het hield in dat goederen die via een bepaalde stad vervoerd werden, daar gedurende een aantal dagen moesten worden opgeslagen en te koop aangeboden. In het geval van Keulen was dat drie dagen voor goederen die via de Rijn vervoerd werden.

keulen 02
V.l.n.r.: Konrad von Hochstaden (1198/1205-1261), illustratie in een 19e eeuws boek van de architectuur-auteur Max Hasak / Beeld van Konrad von Hochstaden (midden) aan het Rathaus van Keulen / De curieuze steunbeer onder het beeld van Konrad von Hochstaden, een knaap in een auto-fellatio-pose (!). Waarom dit beeldhouwwerk precies onder de figuur van Konrad van Hochstaden staat? Onbekend, maar waarschijnlijk toeval! (publiek domein)

Keulen was zeker niet de enige stad die dit recht had, In Duitsland waren dat onder meer Münden, Mainz, Maagdenburg, Frankfurt am Main, Berlijn en Erfurt. Veel Hanzesteden hadden het recht ook, zoals Rostock, Lübeck, Hamburg en Bremen.
In Nederland had Dordrecht vanaf 1299 stapelrecht, net als o.a. de Hanzesteden Zwolle en Groningen stapelrecht. In Zeeland waren vier steden ‘lid van de club’: Middelburg, Vlissingen, Veere en Reimerswaal.

Koeln-Stadtansicht-Schedelsche-Weltchro.jpg
Keulen eind 15e eeuw uit “Scheldelschen Weltchronik” (publiek domein)

Het stapelrecht zorgde doorgaans voor een behoorlijke welvaart in een stad. In 1815 werd het op het Congres van Wenen afgeschaft.

De vlag

keulen 01
Vlag van Keulen

De vlag van Keulen bestaat uit 2 horizontale banen rood en wit, de Hanzekleuren. In het midden van de vlag is het stadswapen van Keulen geplaatst. Het is in de vorm van een wapenschild, waarbij de bovenkant (het schildhoofd) rood is en de rest van het schild (ongeveer tweederde) wit, opnieuw de Hanzekleuren dus. Overigens worden de kleuren rood en wit in de heraldiek aangeduid als keel en zilver.

Het rode schildhoofd toont drie gouden kronen, het witte veld elf hermelijnstaartjes verdeeld in rijen van vijf, vier en twee. De kronen verwijzen naar de Drie Koningen (ook wel de Drie Wijzen genaamd). Botresten van de wijzen  worden als relikwieën sinds 1164 in de kathedraal van Keulen bewaard. Sinds die tijd heeft Keulen de kronen in zijn wapen.

Martyrdom_of_Saint_Ursula,_by_Hans_Memling.jpg
De Heilige Ursula vlak voor zij dodelijk door een pijl wordt getroffen, net buiten de muren van Keulen, schildering op paneel van Hans Memling (1430/1440-1494) (detail van de Ursulaschrijn uit het Sint Jansklooster te Brugge)

De elf hermelijnstaartjes worden ook wel als ‘tranen’ aangeduid. Zij verwijzen naar de legende van de Heilige Ursula, die in 383 samen met haar tien vrouwelijke reisgenoten in Keulen door Atilla de Hun zou zijn vermoord. De elf tranen zijn sinds de 16e eeuw in het wapen opgenomen.

De vlag is overigens nooit exact omschreven en komt daarom in verschillende variaties voor, doch in basis verschillen ze alleen in detaileringen.

Oekraïne – Десяь тижні війни / Tien weken oorlog

De oorlog in Oekraïne heeft inmiddels de tien weken-grens overschreden en hoewel Rusland hier en daar wat terrein wint in de oostelijke Donbasregio, schiet het militair gezien totaal niet op.
Volgens het Britse ministerie van Defensie is de strategie van de Russen erop gericht om vanuit Izjoem, in de Donbas, door te breken naar Kramatorsk en Severodonetsk, waardoor de Oekraïense troepen ingesloten zouden zijn.

De kaart van het strijdtoneel verschilt nauwelijks van die van vorige week (© Institute for the Study of War)

De kaart van het strijdtoneel verschilt nauwelijks van die van vorige week (© Institute for the Study of War)De verliezen aan oorlogsmaterieel zijn aan beide kanten inmiddels aanzienlijk. Oekraïense en Russische cijfers hierover lopen sterk uiteen en worden daarom gewantrouwd.
Het onderzoekscollectief Oryx probeert aan de hand van foto’s een betrouwbaarder beeld te schetsen van het vernielde materieel. Hieruit blijkt dat het Russische leger grotere verliezen heeft geleden dan het Oekraïense.

Materiële verliezen

De Russen zijn inmiddels 3321 stuks militair materieel kwijtgeraakt, waaronder 597 tanks, 322 gepantserde voertuigen, 162 stuks artillerie, 71 commandoposten en 878 vrachtwagens, jeeps en andere voertuigen.
Wat de Oekraïeners betreft: daar zou het om een kleine 1.000 stuks in totaal gaan, waaronder 269 logistieke militaire voertuigen, 145 tanks, 88 gepantserde voertuigen, 53 stuks artillerie, 20 straaljagers, 5 helikopters en 21 drones.

Op papier kan Rusland in potentie over veel meer materieel beschikken, namelijk 13.367 tanks, 1.328 vliegtuigen en 478 gevechtshelikopters. Het probleem hierbij is echter dat Rusland zó’n groot land is, dat veel van dit materieel in verre en afgelegen gebieden is gestationeerd.
Het kost veel tijd en moeite om dit extra materieel op treinen te laden en naar het front te vervoeren.
Wat er nog bijkomt is een probleem dat vóór de oorlog niet echt in wijde kring bekend was: het Russische oorlogsmaterieel is deels slecht tot soms zeer slecht onderhouden, waardoor aantallen op papier ineens heel wat minder betekenen.
Alsof dat nog niet genoeg is, is inmiddels duidelijk geworden dat de Russische soldaten in Oekraïne nou niet bepaald gemotiveerd zijn. Voor de Oekraïeners geldt het omgekeerde.

De verwoeste T-90M tank (screenshot)

Een klap voor de Russen is dat ook een van de nieuwste en hypermoderne T-90M tanks, die nog maar zeer onlangs zijn debuut maakte in de Donbas werd opgeblazen. Eén zo’n tank kost zo’n 4,5 miljoen euro.

Inmiddels geleverd aan Oekraïne door de VS: howitzers, zoals op de foto (© US Army)

Was het in het begin van de oorlog nog maar mondjesmaat en weinig opvallend (helmen en kogelvrije vesten en dergelijke), nú stromen de zware en geavanceerde wapens Oekraïne binnen, vanuit Europese landen, maar eerst en vooral vanuit de Verenigde Staten.
De Russen zijn hier uiteraard niet blij mee, want hoewel de NAVO niet daadwerkelijk meevecht, is het met de al die leveringen toch actief bij de strijd betrokken. Het is met iemand zo onvoorspelbaar als Poetin niet te voorspellen of dit uiteindelijk tot een escalatie zou kunnen leiden.

Militaire parade in Marioepol?

Volgens Oekraïense inlichtingendiensten is het Kremlin van plan om op 9 mei in de op de staalfabriek Azovstal na, veroverde en grotendeels verwoeste havenstad Marioepol een militaire parade te houden.
De 9e mei is de datum waarop Rusland ieder jaar de overwinning van de Sovjet-Unie op nazi-Duitsland viert.
Volgens Oekraïne is het Russische leger momenteel bezig om de belangrijkste straten van de stad te ontdoen van pui, munitie en lichamen, zodat er een parade gehouden kan worden.
Het Russische ministerie van Defensie weigert ieder commentaar.

Marioepol (screenshot)

Verschillende Europese en Amerikaanse ‘functionarissen’ verwachten dat de Russische dictator op 9 mei de oorlog aan Oekraïne wil verklaren. Mocht dat zo zijn, dan verdwijnt de eufemistische aanduiding ‘militaire operatie’ uit het vocabulaire.
Met een oorlogsverklaring zou de mobilisatie van Russische dienstplichtigen en reservisten mogelijk worden.
Het Kremlin spreekt de speculatie tegen en noemt het “onzin”.

Kirill

Patriarch Kirill, het hoofd van de Russisch-Orthodoxe Kerk, moet volgens de Europese Unie op de sanctielijst gezet worden.
De steenrijke Kirill is een van de trouwste bondgenoten van president Poetin, hij verdedigt en legitimeert de acties van de Russische dictator in het buitenland.

Patriarch Kirill (1946), geboren als Vladimir Goendjajev (fotograaf onbekend)

Kirill ziet de ‘militaire operatie’ (zoals de oorlog nog steeds genoemd wordt in Rusland) als een kruistocht. Hij vindt dat het ‘afvallige’ Oekraïne te ver is afgedreven van de Russische cultuur, wat o.a. zou blijken door gay prides te organiseren, om bij het Westen in het gevlij te komen,

Lavrov

En dan hadden we nog de zich steeds wereldvreemder gedragende Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergej Lavrov, die in een interview op een Italiaanse zender een aantal zeer merkwaardige uitspraken deed.
Toen hem gevraagd werd hoe Rusland kan beweren dat het Oekraïne wil ‘denazificeren’, terwijl de president van dat land zelf Joods is, beweerde hij dat een Joodse afkomst daarvoor niet uitmaakt, dat als hij het zich goed herinnerde, Adolf Hitler óók Joods bloed had en dat de Joden zelf de ergste antisemieten zijn.

Sergej Lavrov (1950) tijdens het interview op de Italiaanse tv (screenshot)

Het Westen was verbijsterd over de opmerkingen van Lavrov, maar in Israël was men ronduit verbijsterd en het leidde tot een diplomatieke rel: de Russische ambassadeur werd op het matje geroepen om excuses te maken, maar dat werd geweigerd.
President Zelensky van Oekraïne heeft inmiddels contact gehad met de Israëlische premier Bennett om het er over te hebben. Hoewel Zelensky er achteraf weinig over kwijt wilde was er wel “vruchtbaar onderhandeld”.

Links: Volodymyr Zelensky (1978), president van Oekraïne (screenshot) / Rechts: Naftali Bennett (1972), premier van Israël (foto: Yoav Dudkevtich)

Gisteravond liet de Israëlische premier weten dat president Poetin in een gesprek met Bennett inmiddels excuses had aangeboden voor de opmerkingen.

Graandiefstal

Onderminister voor landbouw, Taras Vysotsky,liet op de staatstelevisie weten dat de Russen zo’n 400.000 ton aan graan hebben gestolen en naar Rusland vervoerd.

Onderminister van landbouw Taras Vysotsky (screenshot)

Het gaat dan om een derde van de totale graanvoorraden in de regio’s Cherson, Zaporizja, Donetsk en Loegansk. Volgens Vysotsky dreigt er hongersnood in die gebieden als de graanvoorraden nog verder afnemen, omdat er geen reserves zijn.

Slachtoffers

Het trieste wekelijkse blokje van slachtoffers:
Voor wat Oekraïense burgerslachtoffers betreft: de Oekraïense regering houdt het op 24.539 of meer (waarvan zo’n 5.000 in Marioepol), plus 4.000 gewonden, de Verenigde Naties houden het op 3.280 doden en 3.451 gewonden.
Oekraïense militairen: volgens de Oekraïense regering rond de 2.500* tot 3.000* gesneuvelden en 1.000* gewonden, Amerikaanse inlichtingendiensten schatten het aantal dode militairen op 2.000** tot 4.000**.
*) deze cijfers zijn sinds vorige week niet meer veranderd
**) deze cijfers zijn sinds zes weken terug niet meer aangepast

De getallen voor gesneuvelde Russen lopen nog steeds enorm uiteen, Rusland houdt het cijfer waarschijnlijk bewust ‘laag’: 1.351 doden, 3.825 gewonden.
De Amerikaanse inlichtingendiensten schatten de Russische verliezen op 10.000 of meer, het Verenigd Koninkrijk houdt het op 15.000.
De NAVO gebruikt een veel ruimere marge, maar zit wel op dezelfde golflengte met aantallen gesneuvelde Russen: 7.000 tot 15.000.
*) de cijfers in dit blokje zijn sinds vier weken niet verder bijgesteld

De vlag

Vlag van Oekraïne (1992-heden)

De vlag van Oekraïne bestaat uit twee even brede horizontale banen van blauw en geel.

Er zijn voldoende aanwijzingen dat de kleuren blauw en geel van de vlag ver terug gaan, zelfs tot de 15e eeuw. De kleuren gaan er echter pas echt toe doen wanneer de twee keizerrijken waar Oekraïne onderdeel van uitmaakte (het Russische en het Oostenrijks-Hongaarse), ophouden te bestaan.
De West-Oekraïense Nationale Republiek gebruikt tussen 1918 en 1919 de blauw-gele vlag. De vlag wordt gecontinueerd  bij het samengaan van de twee Oekraïnes tot de Oekraïense Staat.

Tot aan 1949 heeft Oekraïne als Russische sovjet-republiek verschillende variaties van egaal rode vlaggen met de letters YCCP (Ukrayinskaya Sotsialisticheskaya Sovetskaya Respublika – oftewel Socialistische Sovjet Republiek Oekraïne) erop.

In 1949 krijgen alle Russische republieken een vlag-‘make-over’, variaties op de vlag van de Sovjet-Unie met eigen accenten. Die van Oekraïne heeft een blauwe balk aan de onderkant.

Vanaf 1990, dus nog vóór de onafhankelijkheid, wordt de blauw-gele vlag her en der al aarzelend waargenomen. Met het opnieuw zelfstandig worden, wordt de vlag officieel ingevoerd. Wettelijke status krijgt de vlag op 28 januari 1992.
De eerste vlag die ooit boven het Verchovna Rada (het Oekraïnse parlement) wapperde is nu in het parlementsmuseum te zien.

Het blauw in de vlag symboliseert de hemel, het geel de uitgestrekte tarwevelden.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
De tentoongestelde ‘eerste’ vlag in het parlementsmuseum van Oekraïne (© rada.gov.ua)

Symbool

Sinds het begin van de Oekraïense oorlog op 20 februari, is de nationale vlag een symbool van hoop en verzet geworden.

Een geschonden Oekraïense vlag wappert in een gapend gat van een verwoest flatgebouw in Marioepol (foto: Alexander Ermochenko)

Nederland – Bevrijdingsdag (1945)

Vandaag 77 jaar geleden, op 5 mei 1945 werd de Duitse capitulatie getekend in Hotel De Wereld in Wageningen. Daarmee kwam er een einde aan de Tweede Wereldoorlog in Nederland. De bevrijding verliep in fases: op 12 september 1944 werden de eerste (Zuid-Limburgse) dorpen door Amerikaanse troepen bevrijd. Maastricht volgde twee dagen later. Diezelfde herfst volgde de bevrijding van Zuid-Nederland, met een hevige strijd in Zeeland, de Slag om de Schelde.

Bevrijding 1
De Nederlandse vlag gaat in top boven de toren van het Stadhouderlijk Kwartier aan het Binnenhof, Den Haag (screenshot)

Noord- en Midden-Nederland gingen een hongerwinter tegemoet, de bevrijding daar kwam in de lente van 1945. En dan komen we weer op de 5e mei uit. Overigens was toen nog niet heel Nederland bevrijd: op de eilanden Texel en Schiermonnikoog kon de bevrijding pas op respectievelijk 20 mei en 11 juni worden gevierd.

bevrijdingsdag
Feestvierende burgers, mei 1945 (screenshots)
Krant Vliegende Hollander
Het laatste nummer van de  Vliegende Hollander van 10 mei 1945 (deze krant werd vanaf mei 1943 door de RAF op hun weg naar Duitsland, gedropt boven Nederland)
Warm onthaal van de bevrijders (screenshot)

De 14 Bevrijdingsfestivals zullen na twee corona-jaren weer normaal doorgang hebben.
De Ambassadeurs van de Vrijheid zijn dit jaar Suzan & Freek, Duncan Laurence, Fresku en Donnie.
De festivals zullen ook de nodige aandacht schenken aan de actuele ontwikkelingen in Oekraïne.

Vlissingen is een van de veertien gaststeden van het jaarlijkse Bevrijdingsfestival

De 5 mei-lezing wordt elk jaar in een andere provincie gehouden, dit jaar is Noord-Brabant gastheer van de Nationale Viering Bevrijding.
De lezing wordt dit jaar gegeven in Oss door Ridder der Militaire Willems-Orde luitenant-kolonel Gijs Tuinman.

De jaarlijkse H.M. van Randwijklezing in de Sint Jacobskerk in Vlissingen zal dit jaar worden uitgesproken door Ahmed Aboutaleb, de burgemeester van Rotterdam.

Schermafbeelding 2020-05-04 om 14.51.46
Commentaar overbodig! (screenshot)

Wat de vlag betreft: die gaat vandaag in top (zonder oranje wimpel).

De vlag

Vlag van Nederland

De Nederlandse vlag stamt in oorsprong uit de 16e eeuwse vrijheidsstrijd onder Willem van Oranje tegen de Spaanse overheersers. De eerste versie is de Prinsenvlag, die verschillende verschijningsvormen kende, met een wisselend aantal strepen, maar in het begin bijna altijd met oranje in plaats van het nu gebruikte rood. De kleuren oranje, wit en blauw zelf zouden van de livreikleuren van Willem van Oranje kunnen komen, maar ook zijn er theorieën dat  de kleuren ontleend zijn aan het wapen van Zeeland.

Links: Prinsenvlag met 11 banen / Rechts: Nederlandse vlag met oranje baan

Zeker is in ieder geval, dat geleidelijk aan, tussen 1597 en 1630 het oranje steeds meer werd vervangen door het rood. De reden daarvoor is waarschijnlijk dat de oranje baan in de vlag de neiging had te snel te verkleuren en daarmee bijna onzichtbaar werd. Ook op zee was de oranje baan in de vlag vaak moeilijk te onderscheiden. Rood had dat probleem als ‘sprekender’ kleur niet.

Pas op 19 februari 1937 werden de kleuren van de Nederlandse vlag bij Koninklijk Besluit vastgelegd: De kleuren van de vlag van het Koninkrijk der Nederlanden zijn rood, wit en blauw. Op 16 augustus 1948 werden de exacte kleuren ten behoeve van de marine iets exacter vastgesteld: helder vermiljoen, wit en kobaltblauw.

Vlag Spaanse Nederlanden

Om in het kort iets te zeggen over twee vlaggen die ook ooit nationale vlaggen waren in wat nu Nederland is:
Vóór de Nederlandse opstand tegen de Spaanse overheersing (de Tachtigjarige Oorlog, 1568-1648) stonden het tegenwoordige Nederland en België sinds 1482 bekend onder de naam Habsburgse of Spaanse Nederlanden.

Links: Vlag van de Habsburgse of Spaanse Nederlanden / Rechts: Kaart van de Spaanse Nederlanden (in oranje), donkerpaars: het Prins-bisdom Luik, roze: het Prinsdom van Stavelot-Malmédy, lichtpaars: het Prins-bisdom van Cambrésis

De vlag die toen gevoerd werd was wit met een rood Bourgondisch kruis, schuingeplaatst in de vorm van twee knoestige stokken. Het lijkt daarmee op het andreaskruis (dat kruis heeft echter geen knoesten).
Met de revolutie van de Noordelijke Nederlanden (nu Nederland) ging dit gebied stukje bij beetje over op het oranje-wit-blauw (zie ook boven).
De Zuidelijke Nederlanden (nu België) bleven de vlag met het kruis gebruiken tot aan 1715, toen dit gebied overging naar Oostenrijk onder de naam Oostenrijkse Nederlanden (met een andere vlag).

Kaart van de Bataafse Republiek in 1801 (door Joostik, gebaseerd op de “Groote historische schoolatlas ten gebruike bij het onderwijs in de vaderlandsche en algemene geschiedenis”, door H. Hattema, 1920) (publiek domein)

Vlag van de Bataafse Republiek

De andere vlag was die van de Bataafse Republiek en daarmee komen we in de tijd van Napoleon.
Daags nadat stadhouder Willem V naar Engeland vluchtte (19 januari 1795) werd de Bataafse Republiek een feit. Hoewel het op papier een autonome republiek was, was het land in feite een vazalstaat van Frankrijk, eufemistisch een zusterrepubliek genoemd.
Het rood-wit-blauw van de vlag werd gehandhaafd maar in de broektop kwam een afbeelding te staan. Hoewel deze vlag oorspronkelijk als marinevlag werd ingevoerd, werd ze uiteindelijk ook aan land gevoerd.

Vlag van de Bataafse Republiek (1795-1806)

De afbeelding toont een zogenaamde Nederlandse of Bataafse maagd, ook wel de Vrijheidsmaagd genoemd. Haar gouden helm is getooid met veren in de kleur van de Nederlandse of Bataafse vlag. Naast haar zit de Nederlandse of Bataafse leeuw, die enigszins verbijsterd kijkt.
Beiden houden een speer vast, waar bovenop een vrijheidshoed balanceert.
De maagd houdt aan haar andere zijde een schild vast met daarop een Romeinse roedenbundel met bijlen (fasces).
Het hele tafereel is geplaatst op een groene ondergrond met struikgewas en gezien de wapperende sjaal, verentooi en leeuwenmanen lijkt het flink te waaien!

Afbeelding op de vlag van de Bataafse Republiek

De afbeelding op de rode baan kwam weer te vervallen in 1806 toen de Bataafse Republiek door Napoleon werd vervangen door het Koninkrijk Holland, waarbij hij zijn derde broer, Lodewijk Napoleon, op de troon zette.
Dit koninkrijk was maar een kort leven beschoren, Napoleon was ontevreden met zijn broer als koning, die hij ‘te Hollands’ vond worden. Hij zette Lodewijk Napoleon in 1810 af en lijfde Nederland bij zijn in 1804 gevormde Franse Keizerrijk in, waardoor de officiële vlag in Nederland de Franse tricolore werd.

Detail uit een kaart van het Franse Keizerrijk in 1810 na inlijving van Nederland (© Andrein, 2015)

Na een desastreus verlopen veldslag van Napoleon in Rusland, begon het keizerrijk te imploderen en verlieten de Fransen Nederland en werd door de geallieerde Europese machten (het Verenigd Koninkrijk, Rusland, Oostenrijk en Pruisen) in 1813 het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden in het leven geroepen: Nederland, België en Luxemburg samen onder Koning Willem I, zoon van de laatste stadhouder Willem V.
En daarmee keerde de Nederlandse driekleur definitief terug.

Geuzen

Links: Geus van de Koninklijke Marine (‘dubbele of prinsengeus’) / Rechts: Geus van de watersport (‘enkele geus’ of ‘geusje’)

Tot slot een bekende verschijning op het water: de van de Nederlandse vlag afgeleide geus. Een geus is een vlag die op een schip gevoerd wordt.
We kennen in Nederland twee geuzen.

De eerste, de dubbele of prinsengeus wordt gebruikt door de Koninklijke Marine.
Het is een zogenaamde gegeerde vlag met twaalf segmenten in rood-wit-blauw, de kleuren van de nationale vlag, die krachtens Koninklijk Besluit 315 van 20 juli 1931 officieel werd vastgesteld, maar is terug te voeren tot de Tachtigjarige Oorlog.

De dubbele of prinsengeus wordt gebruikt als een schip op zon- en feestdagen voor anker of aan de kade ligt, als er een buitenlands marineschip in de haven ligt en als een Nederlands marineschip in een buitenlandse haven ligt, maar dus niet als een schip onderweg is.

Twee marineschepen aan de kade in Willemstad, Curaçao, van het linkerschip (de Hr.Ms. Karel Doorman) zien we de achtersteven met de Nederlandse vlag, het schip rechts voert de dubbele of prinsengeus op de boeg (fotograaf onbekend)

Het eenvoudiger ‘broertje’ van de dubbele of prinsengeus is de enkele geus of geusje, eveneens een gegeerde vlag in rood-wit-blauw, maar dan met acht segmenten in plaats van twaalf.
Deze geus wordt gebruikt binnen de watersport en wel door ronde- en platbodemjachten op de botteloef of kluiverboom en door kotters en andere traditioneel getuigde schepen en jachten op de boegspriet.
Ook motorjachten kunnen de enkele geus voeren en wel op het voorschip, maar alleen indien men eveneens de verenigingsstandaard of clubvlag in de top van een mast en hoger dan de geus heeft gezet.

De watersportetiquette in beeld met drie vlaggen: de Nederlandse vlag op de achtersteven, de verenigingsstandaard of clubvlag hoog aan de mast en de enkele geus of geusje op de boeg (fotograaf onbekend)

Nederland – Nationale Dodenherdenking

Op 4 mei vindt zoals ieder jaar de Nationale Dodenherdenking plaats. Tot 1961 was dit om de doden die tijdens de Tweede Wereldoorlog gevallen waren, te herdenken, maar vanaf dat jaar werd het breder getrokken en worden ook de gevallenen van andere militaire conflicten en vredesmissies herdacht.

De Dam

De laatste twee jaar moest de herdenking op de Dam in Amsterdam vanwege de corona-pandemie klein worden gehouden, met slechts een handjevol genodigden, maar dit jaar zal de herdenking weer op de normale manier kunnen plaatsvinden.

Koning en Koningin na de kranslegging (screenshot)

Vlak voor 20.00 uur zullen Koning Willem-Alexander en Koningin Máxima als eersten een krans leggen bij het Nationaal Monument.
Aansluitend wordt het Taptoe-signaal gespeeld. Dit luidt de twee minuten stilte om 20.00 uur in, gevolgd door het volkslied.

Tieme de Laat tijdens zijn voordracht (screenshot)

Hierna houdt de 19-jarige Tieme de Laat een voordracht, gevolgd door een toespraak van burgemeester Femke Halsema van Amsterdam.

Enkele kransleggers (screenshot)
Burgemeester van Amsterdam Femke Halsema tijdens haar toespraak (screenshot)
Overzicht tijdens de toespraak van burgemeester Halsema (screenshot)
De Generale Staf salueert na de kranslegging door de Nederlandse Strijdmacht (screenshot)
Het volle Damplein tijdens de herdenkingsplechtigheid (screenshot)

Het slot van het programma is het defilé van de aanwezigen langs de kransen om 20.20 uur.

Oekraïne was tijdens de plechtigheid in veler gedachten, soms ook zichtbaar (screenshot)

Waalsdorpervlakte

Naast de plechtigheid op de Dam is ook de herdenking op de Waalsdorpervlakte in de duinen van Den Haag en Wassenaar altijd druk bezocht en in tegenstelling tot de herdenking op de Dam zeer ingetogen.
In de Tweede Wereldoorlog werden in dit duingebied zo’n 250 tot 280 burgers gefusilleerd, onder wie veel verzetsstrijders.

De eerste dodenherdenking op 3 mei 1946 op de Waalsdorpervlakte (publiek domein)

Op 3 november 1946 werden hier door een groepje verzetsvrienden vier houten fusilladekruisen geplaatst. Op die dag werd de eerste oorlogsherdenking georganiseerd, een stille tocht van het Oranjehotel (de Polizeigefängnis in Scheveningen) naar het monument.
Aan deze tocht, die ook op de radio werd uitgezonden, namen zo’n 30.000 mensen deel.

De vier bronzen herdenkingskruizen op de Waalsdorpervlakte (© Vlagblog)

In 1949 werd er een muurtje bij de kruizen gebouwd en in 1959 werd op de ernaast gelegen hoogte een klokkenstoel met een Bourdonklok geplaatst.
In 1975 werd er een gedenksteen aan het monument toegevoegd met de tekst: Hier brachten vele landgenoten het offer van hun leven voor uw vrijheid. Betreed deze plaats met gepaste eerbied.
In 1980 werden de bronzen kruisen vervangen door bronzen replica’s. De originele kruisen bevinden zich nu in het Fries Verzetsmuseum te Leeuwarden.

De klokkenstoel met Bourdonklok op de Waalsdorpervlakte (© Vlagblog)

Vlissingen

Uiteraard waren er vele plaatselijke herdenkingen, zoals op de Noorderbegraafplaats in Vlissingen.

Kransen en bloemen bij het oorlogsmonument in Vlissingen (foto: etcetera.plus)
Kransleggers in Vlissingen (foto: etcetera.plus)

Vlagprotocol

Het vlagprotocol voor de 4e mei is verankerd in de officiële vlaghijsinstructie van de Rijksoverheid. Dat houdt in dat de vlag bij Rijksgebouwen om 18.00 uur gehesen wordt.
Tot en met 2019 gold dit ook voor particulieren, in 2020 en 2021 werd dit losgelaten en nu gecontinueerd.
Dat houdt in dat iedereen die in het bezit is van een Nederlandse vlag, opgeroepen wordt die de HELE DAG, vanaf zonsopkomst, uit te hangen.

Bij het hijsen dient de vlag eerst tot bovenin de top te komen, om daarna zover te zakken tot er een ruimte ontstaat, waar theoretisch nog een vlag zou passen (de symbolische en onzichtbare vlag van de dood). Daarmee hangt de vlag halfstok.

De vlag dient weer gestreken te worden tegen zonsondergang, waarbij ze opnieuw eerst weer in top gaat en daarna pas naar beneden.

Op 4 mei wordt, zoals dat heet ‘uitgebreid’ gevlagd, wat inhoudt dat de vlag op alle Rijksgebouwen gehangen wordt.

NB: Voor de geschiedenis van de Nederlandse vlag: zie de post van morgen (Bevrijdingsdag)

Polen – Święto Narodowe Trzeciego Maja / Grondwetsdag van de Derde Mei (1791)

De Grondwetsdag herdenkt de 3e mei 1791, toen de voor die tijd democratische grondwet werd ingevoerd, na een periode van onrust en anarchie in het Pools-Litouwse Gemenebest (de samensmelting van het Koninkrijk Polen met het Groothertogdom Litouwen in 1569).

Polen-Litouwen
Het Pools-Litouwse Gemenebest in zijn grootste omvang in 1618. De kleuren geven de verschillende grenzen aan die het gemenebest kende tussen 1569 en 1918. De huidige grenzen zijn in het gebied ingetekend met de namen van de landen ter identificatie.

De moderne grondwet was de Pruisische en Russische buren echter een doorn in het oog. Het leidde tot de Pools-Russische oorlog van 1792, waarbij de Russen het Gemenebest binnenvielen en tot de zogenaamde Tweede Verdeling van Polen in hetzelfde jaar, waarbij het Pools-Litouwse grondgebied grote delen land moest afstaan aan Rusland en Pruisen. En na de Derde Verdeling in 1795, waarbij opnieuw Rusland, Pruisen, maar nu ook Oostenrijk profiteerden, hield de Poolse (en Litouwse) soevereiniteit de facto op te bestaan tot 1918.

Tweede Poolse republiek
Tweede Poolse Republiek (1918-1939)

In april 1919 werd tijdens de Tweede Poolse Republiek de 3e mei ingevoerd als nationale feestdag. Vanaf de Tweede Wereldoorlog werd de viering verboden. Pas na de val van het communisme in 1989, werd de 3e mei opnieuw ingevoerd als nationale feestdag, voor het eerst in 1990. In 2007 sloot Litouwen zich bij Polen aan door de 3e mei ook als nationale feestdag in te voeren en sinds dat jaar vinden er ook gezamenlijke herdenkingen plaats.

Polen (1945-heden)

De 3e mei is een vrije dag in Polen met normaliter vele festiviteiten, parades, speeches en concerten. Uiteraard is dat met de nog voortdurende corona-crisis op een laag pitje gezet.
In Chicago en omgeving, waar zich veel Poolse emigranten hadden gevestigd, wordt de dag al gevierd sinds 1892 en staat bekend als Polish Constitution Day, compleet met parades.

Unknown.jpeg
Poolse aankondiging (© szkolneblog.pl)

De vlag

De Poolse vlag is een horizontale tweekleur in wit en rood en komt voor mét en zónder staatswapen. De kleuren rood en wit komen al in de tijd van het Hertogdom Warschau (1807-1815) voor, maar ook het Poolse wapen vertoont deze kleuren.

polen
De Poolse vlag mét en zónder wapen

Vanaf 1830 is het wit-rood de officieuze Poolse vlag, vanaf 1918 officieel. De adelaar op het staatswapen (als wapen bekend sinds 1295) werd in 1944 van zijn kroon ontdaan, maar op 29 december 1989 kreeg hij hem weer terug, als teken van Polen’s hernieuwde soevereiniteit.