50-års Regeringsjubilæum Dronning Margrethe II af Danmark / 50-jarig Regeringsjubileum Koningin Margrethe II van Denemarken

Het officiële jubileumportret van Koningin Margrethe, het parel-poiré diadeem uit 1825 was een huwelijksgeschenk voor Prinses Louise van Pruisen, de vrouw van Prins Frederik van Oranje Nassau (de broer van Koning Willem II), via vererving kwam het juweel in Denemarken terecht, het collier stamt uit 1869 en was een geschenk van de Egyptische Kedive (onderkoning) Isma’il Pasha aan Koningin Lovisa bij haar huwelijk met Koning Frederik VIII (© Kongehuset / foto: Per Morten Abrahamsen)

Vandaag precies 50 jaar geleden werd de huidige Deense vorstin, Margrethe II, tot Koningin uitgeroepen.
Strikt genomen was ze één dag daarvoor al Koningin: op 14 januari 1972 namelijk, overleed haar vader Koning Frederik IX, op 72-jarige leeftijd.

Het officiële logo van het 50-jarig regeringsjubileum

Een kroning en/of inhuldiging zoals bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, Spanje of Nederland kent Denemarken niet. Het hele ceremonieel van de 15e januari 1972 bestond uit het verschijnen van de in rouwkleding gestoken Koningin op het balkon van Paleis Christiansborg in Kopenhagen met naast haar de Deense premier Jens Otto Krag, die haar na een korte toespraak tot Koningin uitriep.

Koningin Margrethe (1940) met premier Jens Otto Krag (1914-1978) op het balkon van Paleis Christiansborg, de Koningin draagt het ordelint van de hoogste Deense ridderorde, De Orde van de Olifant (screenshot)

Nadat de Koningin zelf een korte toespraak had gehouden, trad de premier terug en verscheen Margrethe’s man, Prins-Gemaal Henrik aan haar zijde, waarna erg gewuifd werd naar de grote menigte die zich op het paleisplein had verzameld. En dat was dat.

De Koningin tijdens haar korte speech, met de premier aan haar zijde (screenshot)
De Koningin tijdens haar speech vanaf het paleisbalkon, voor het paleis de aangetreden erewacht (screenshot)
Het einde van de korte ceremonie: zwaaien naar het massaal opgekomen publiek op het paleisplein, met Prins-Gemaal Henrik (1934-2018) aan haar zijde (screenshot)

Het zit Koningin Margrethe niet mee met haar jubilea de laatste tijd: voor haar 80e verjaardag in 2020 waren uitgebreide festiviteiten voorbereid, maar de eerste corona-golf gooide roet in het eten en alles werd afgeblazen.

Koningin Margrethe tijdens haar traditionele Nieuwjaarstoespraak afgelopen 31 december 2021, ze doet dit altijd live, als enige in haar ‘beroepsgroep’ (screenshot)

Vorig jaar was er hoop dat begin 2022 de pandemie op z’n retour zou zijn, of op z’n minst beheersbaar en dus werd er weer een uitgebreid feestprogramma voorbereid voor haar 50-jarige regeringsjubileum. Dit weekend zou er een groot galabanket plaatsvinden voor Margrethe’s Europese collega’s en ‘aanhang’. Echter vrijwel alles is afgeblazen door de nog steeds voortdurende gezondheidscrisis.
Maar dit keer gaat het nadrukkelijk om uitstel en niet om afstel: het plan is om einde zomer dit jaar alsnog feestelijk uit te pakken.

De Deense posterijen brachten op 3 januari ter gelegenheid van het jubileum dit herdenkingspostzegelblok uit. Graveur Martin Mörck (1955) bewerkte twee officiële foto’s: de toen 31-jarige Koningin in 1972 (een foto van Rigmor Mydtskov) en de Koningin op haar 81e (een foto uit 2021 van Tine Harden), de postzegel in het midden toont het Koninklijk Wapen (© PostNord)

Los van het galadiner waren er diverse andere feestelijkheden, die ook allemaal doorgeschoven worden. Het gaat om een persconfeentie, opening van de tentoonstelling En Dronnings Smykkeskrin (De Juwelencassette van een Koningin) uit de Koninklijke Deense Collectie in het Amalienborg Museum, wisseling van de wacht op het voorplein bij Paleis Amalienborg met de Koninklijke Familie op het balkon, een lunch op het stadhuis van Kopenhagen, een galavoorstelling op de Gamle Scene (Het Oude Toneel) van het Koninklijk Deens Theater, plus een dankdienst in de Kathedraal van Kopenhagen.

Het graf van Koning Frederik IX en Koningin Ingrid bij de Kathedraal van Roskilde (foto: ALex-David Baldi)

Toch gaat het jubileum niet helemaal onopgemerkt voorbij. Wat wel doorgaat: er is een bijeenkomst met de ministerraad, een receptie in het Deense Parlement, plus een kranslegging bij het graf van Koning Frederik IX en Koningin Ingrid (de ouders van de Koningin) bij de Kathedraal van Roskilde.

Imago

Koningin Margrethe begroet Koningin Máxima tijdens het Nederlandse staatsbezoek aan Denemarken, 17 maart 2015 (screenshot)

De jubilaris doet haar werk al die jaren met zichtbaar plezier en ze is dan ook zeer geliefd in Denemarken, de Faeröer en Groenland. Aftreden is Deense koningen vreemd en de Koningin heeft al meermaals gezegd dat ze dat absoluut niet van plan is.

De Koningin tijdens de Nieuwjaarsreceptie op 2 januari 2020 met Kroonprins Frederik en Kroonprinses Mary (fotograaf onbekend)

Maar ook koninginnen ontkomen niet aan slijtage en Margrethe wordt sinds jaar en dag geplaagd door rugproblemen, waardoor ze bij officiële recepties (waar lang staan gebruikelijk is) tegenwoordig van een stoel gebruik maakt.

Margrethe behangen met juwelen (‘less is more’ is niet aan haar besteed) en ordes en in gezelschap van ‘de yeti’, tijdens de Nieuwjaarsreceptie op 1 januari 2015 (fotograaf onbekend)

Als er al kritiek op de koningin is betreft dat meestal het dragen van bont, zoals haar bekende bontstola, die ze al sinds mensenheugenis draagt (en die vaak oneerbiedig ‘de yeti’ wordt genoemd) en het feit dat ze rookt als een schoorsteen. En stoppen is ze bepaald niet van plan!

De Koningin steekt er nog een op tijdens haar staatsbezoek aan Thailand, 8 februari 2001, ze draagt hier de het lint van de hoogste Thaise orde, de Meest Veelbelovende Orde van de Rajamitrabhorn (fotograaf onbekend)

De koninklijke standaard

De Koninklijke Standaard van Denemarken

Denemarken is een luilekkerland voor vlaggenliefhebbers. De Denen houden van vlaggen en de nationale vlag de Dannebrog, de oudste nog bestaande nationale vlag ter wereld, is dan ook overal te zien, ook als wimpel.

Links: Kaart van Denemarken (© freeworldmaps.net) / Rechts: De Dannebrog, de vlag van Denemarken

De Dannebrog kent heel veel variaties en ook de Koninklijke Standaard is ervan afgeleid. En het blijft niet bij één standaard: er zijn op dit moment in totaal vier versies binnen de koninklijke familie, waarvan de Koninklijke Standaard van de monarch van Denemarken de belangrijkste is. Die is vandaag dan ook bij Vlagblog te zien.

De basis van de Koninklijke Standaard, die alleen door Koningin Margrethe gebruikt wordt is, zoals gezegd, de Dannebrog, maar dan ingehoekt. Dit staat ook wel bekend als het zwaluwstaart-model, waarbij de vlag in twee punten uitloopt.
Over het midden van het witte kruis heen is het koninklijk wapen te zien. Dit is het ‘grote wapen’, wat betekent dat het wapenschild is voorzien van twee schildhouders, twee zogenaamde ‘wildemannen’. Dit alles geplaatst op de koninklijke hermelijnen mantel met kroon. Net onder het schild hangen de ketens van de twee Deense ridderordes, de Orde van de Dannebrog (Dannebrogordenen) en de Orde van de Olifant (Elefantordenen).

Wapen

Het koninklijke wapen zoals het op de Koninklijke Standaard voorkomt, in detail

Voordat we de andere koninklijke vlaggen nader beschouwen, lichten we eerst het wapenschild even van de koninklijke mantel, zodat de onderdelen beter te zien zijn.

Toen Koningin Margrethe haar vader Frederik IX in 1972 opvolgde, waren er al plannen in de maak om het wapenschild te vereenvoudigen. Dat van haar vader was nog veel drukker met nog meer wapenschilden op wapenschilden.
Met haar aantreden deed ze afstand van de inmiddels in onbruik geraakte titels van Koningin der Wenden en Goten en de hertogelijke waardigheden van Holstein, Stormarn, Dithmarsken en Lanenburg. De bij deze titels behorende wapenschilden werden voortaan weggelaten.

Het huidige wapen is in vieren verdeeld door het rood omzoomde witte kruis van de Dannebrog, met een hartschild daaroverheen.
Het hartschild is geel met twee rode balken, het is het wapen van Oldenburg, het stamland van het Koninklijk Huis.
Veld I en IV zijn identiek en tevens de oudste onderdelen uit het wapen. Ze gaan terug tot de 12e eeuw en tonen drie zogenaamde gaande leeuwen, gekroond en genageld, in blauw op een geel veld.
Iedere leeuw is vergezeld van drie rode hartjes (hoewel we er op beide schilden eentje missen: het 9e hartje valt weg achter het hartschild, daarom hieronder het schild nog even apart). Deze hartjes zijn eigenlijk pompebladeren (vergelijk de vlag van de Nederlandse provincie Friesland).
Dit schild is tevens het nationale wapen van Denemarken.

Links: Het schild met de drie leeuwen, waar alle 9 hartjes op te zien zijn, tevens het nationale wapen van Denemarken / Rechts: Vlag van de Nederlandse provincie Friesland (Fryslân) waarop ook pompebladeren (pompeblêden) voorkomen, een soort waterlelie

Veld II toont twee gaande leeuwen in blauw op een geel veld, symbool voor Sleeswijk.
Veld III is, zoals dat heraldisch heet, doorsneden en half gedeeld, waardoor er drie deelvakken ontstaan.
De drie gouden kronen bovenin herinneren aan de Unie van Kalmar (1397-1523/36), een samenwerkingsverband tussen de Scandinavische koninkrijken Denemarken, Noorwegen en Zweden. De drie gouden kronen komen we ook tegen in het wapen van Zweden.
Onderin zien we de symbolen voor de tot Denemarken behorende rijksdelen: de Faeröer (gelegen tussen Schotland en IJsland) en Groenland, gesymboliseerd door respectievelijk een zilveren ram en een zilveren ijsbeer.

Ordes

De eerste van de twee ketens van de ridderordes is de Orde van de Dannebrog (Dannebrogordenen), die in 1672 werd ingesteld door Koning Christiaan V, maar teruggaat op de Orde die Koning Waldemar II reeds in 1219 instelde en de naam draagt van de Deense vlag.
In 1808 bepaalde Koning Frederik VI dat de Orde een moderne Orde van Verdienste met vier graden moest worden.
De Deense overheid is niet scheutig met het verlenen van deze letterlijk kostbare Orde, waarbij de versierselen van de hogere graden in goud en zilver worden uitgevoerd.
Vanaf 1951 kunnen er naast ridders ook dames in de Orde worden opgenomen.

Links: Koning Waldemar II (1170-1241), afgebeeld op het Koningsfries uit ±1325 in de Sankt Bendtskerk in Ringsted, Sjælland (let op het schild met de drie leeuwen!) (publiek domein/ Orf3us, 2016) / Rechts: Koning Christiaan V (1646-1699) olieverfschilderij uit de tweede helft van de 17e eeuw, door Jacques d’Agar (1640-1715) (Collectie Frederiksborg Museum, Hillerød)

De keten van de Orde bestaat uit aan elkaar geschakelde kruizen en monogrammen met een kruis als pendant.
De monogrammen zijn de W en de C voor respectievelijk Koning Waldemar II en Koning Christiaan V.

Links: Keten van de Orde van de Dannebrog met als pendant een wit geëmailleerd Latijns kruis / Rechts: Keten van de Orde van de Olifant met als pendant een wit geëmailleerde krijgsolifant

Onder de Orde van de Dannebrog zien we de hoogste Deense Orde: de Orde van de Olifant (Elefantordenen).
Deze Orde is net als de Orde van de Dannebrog een van de oudste nog bestaande ridderordes en gaat waarschijnlijk terug tot de door Koning Christiaan I in 1462 opgerichte ‘ordebroederschap’ onder de naam Guds Moders Selskab (Broederschap van de Moeder Gods). Het is mogelijk dat de keten van deze Orde al olifanten had. Vanaf 1508 komt de olifant als symbool van de Orde met zekerheid voor.
De huidige statuten van de Orde werden in 1693 vastgesteld door Koning Christiaan V. Pas vanaf 1958 kan de Orde ook aan vrouwen worden verleend.

De Orde wordt hoofdzakelijk aan staatshoofden en leden van regerende vorstenhuizen verleend. En hoewel het een staatsorde betreft, lijkt het qua verlening dus meer op een Huisorde, omdat automatisch alle Deense prinsen en prinsessen in de Orde worden opgenomen.

De pendant van de Orde van de Olifant (© Kongehuset)

Zoals gezegd is het symbool van de Orde een olifant, specifieker een krijgsolifant met een gevechtstoren op de rug, symbool voor het strijdbare christendom.
De keten van de Orde bestaat uit aan elkaar geschakelde olifanten en gevechtstorens met een olifant als pendant.
Als staatshoofd is Koningin Margrethe grootmeesteres van beide ordes.

Gebruik

Terug naar de Koninklijke Standaard zelf dan. De Koningin heeft de beschikking over meerdere paleizen, die ze traditiegetrouw op vaste tijden in het jaar bewoont. Als ze ten paleize is, is dat te zien aan de Koninklijke Standaard die dan boven het desbetreffende paleis wappert.

Slot Marselisborg in Aarhus met de Koninklijke Standaard in top (© Kongehuset)

Gedurende de zomer is ze meestal te vinden op Slot Marselisborg in Aarhus of Slot Gråsten in het zuiden van Jutland.
In de winter gebruikt ze Paleis Amalienborg in het centrum van Kopenhagen.

Paleis Amalienborg in Kopenhagen (publiek domein)

In de lente en de herfst is Paleis Fredensborg aan de beurt, 30 km ten noorden van Kopenhagen.
Daarnaast staat er ’s zomers met enige regelmaat een vaartocht op het programma met het koninklijke jacht Dannebrog, dat dan ook de Koninklijke Standaard voert.

HDMY Dannebrog, het koninklijk jacht, gebouwd in Kopenhagen in 1931, in 2017 voor anker in de hoofdstad (Colin/publiek domein)

In verkleinde vorm wordt de Koninklijke Standaard, net als in andere koninkrijken op hofauto’s gebruikt.

De Koninklijke Standaard en de Standaard van Prins Henrik in mini-uitvoering op de in 1958 aangeschafte hofauto “Store Krone” (“Grote Kroon”), een Rolls Royce Silver Wraith LGLW 25, de naam komt van de koningskroon die als nummerbord dient (aankomst van Koningin Margrethe en Prins Henrik bij het Koninklijk Theater in Kopenhagen. op 16 april 2010, bij gelegenheid van haar 70e verjaardag) (© Bauer Griffin)

Standaard van de Kroonprins

Standaard van de Kroonprins

Zoals al vermeld in de introductie zijn er momenteel vier koninklijke vlaggen in gebruik (allemaal zwaluwstaarten) en de tweede in de rij is de Standaard van de Kroonprins, die sinds 1914 in gebruik is.

Prins Frederik is de oudste van de twee zonen van de koningin en daarmee de Kroonprins. Hij is getrouwd met de Australische Mary Donaldson.

Links: Kroonprins Frederik (1968) (© Kongehuset) / Rechts: Standaard van de Kroonprins boven Paleis Amalienborg (© Kaishu Tai, 2017)

De Standaard van de Kroonprins laat het gekroonde nationale wapen zien, omhangen met de keten van de Orde van de Olifant.

Standaard van de Regent

Standaard van de Regent

Nummer drie in de serie is een interessante, het is de Standaard van de Regent en Denemarken is de enige monarchie die hier een aparte vlag voor voert en dat heeft alles te maken met het feit dat in Denemarken ten allen tijde een troongerechtigd lid van het Koninklijk Huis aanwezig moet zijn. Ook deze vlag is in 1914 ingevoerd.

Als de Koningin ’s zomers een paar weken doorbrengt op het Franse landgoed Cayx van haar in 2018 overleden man Prins Henrik, moet iemand het Koninklijk Gezag waarnemen. Net als wanneer de Koningin buitenlandse bezoeken aflegt of de andere landsdelen (Faeröer en Groenland) aandoet.

De Standaard van de Regent toont dan ook de zogenaamde regalia, de symbolen van het Koninklijk Gezag: de kroon, de gekruiste scepter en rijkszwaard en de rijksappel.

Regalia van Denemarken: Centraal de koningskroon van Christiaan V uit 1671 (omhangen met de Orde van de Olifant), daarnaast de koninginnenkroon van Sophie Magdalene (vrouw van Christiaan VI) uit 1731, de scepter en de rijksappel van Frederik III uit 1648 en het rijkszwaard uit 1643, een huwelijksgeschenk van Christiaan IV aan zijn zoon Frederik III (publiek domein)

Momenteel zijn er drie personen die als regent kunnen optreden, te weten: Kroonprins Frederik, zijn broer Prins Joachim en de jongere zuster van de koningin, Prinses Benedikte.

V.l.n.r.: Kroonprins Frederik (1968) (© Kongehuset) / Prins Joachim (1969) (© Kongehuset) / Prinses Benedikte zu Sayn Wittgenstein-Berleburg (1944), hier met de Orde van de Olifant



Standaard van het Koninklijk Huis

Standaard van het Koninklijk Huis

Deze koninklijke vlag zou je oneerbiedig kunnen betitelen als ‘overig’. Hij toont de Koningskroon en is bedoeld voor die leden van het Koninklijk Huis, naast het staatshoofd en troonopvolger.

V.l.n.r.: Prinses Mary (Mary Donaldson, 1972) (© Kongehuset) met de Orde van de Olifant / Prinses Marie (Marie Cavallier, 1976) en Prins Joachim (1969) (© Kongehuset) / Prinses Benedikte zu Sayn Wittgenstein-Berleburg (1944), (© Frankie Fouganthin/publiek domein)

Volwassen leden van het Huis die deze standaard voeren, zijn Prinses Mary (de vrouw van de kroonprins), Prins Joachim, diens vrouw Prinses Marie en Prinses Benedikte.

Niet meer in gebruik

Standaard van Prins Henrik

Tot en met 2018 was er nog een vijfde standaard in gebruik, nl. de Standaard van de Prins-Gemaal, de uit Frankrijk afkomstige echtgenoot van Koningin Margrethe, die op 13 februari 2018 overleed.

Prins Henrik, geboren als Henri de Laborde de Monpezat, voerde een vlag die op het oog veel op die van Koningin Margethe lijkt, maar uiteraard niet hetzelfde is.

Links: Prins Henrik (Henri de Laborde de Monpezat, 1934-2018) (© Kongehuset) / Rechts: Wapen van het Huis van Monpezat

Veld II en III tonen het familiewapen van Henrik, een gouden leeuw met drie gouden sterren op een rood veld. En in plaats van wildemannen, zijn de schildhouders hier twee gouden leeuwen.